Bazylika Mniejsza

Bazylika Mniejsza pw. św. Jana Apostoła w Oleśnicy jest jedną z najstarszych świątyń śląskich. Prawdopodobnie istniała w formie kaplicy już w XII wieku jako budowla drewniana. Po raz pierwszy kościół był wzmiankowany w 1230 r. Po zamieszkaniu książąt w zamku, sąsiadujący z nim kościół parafialny stał się "zamkowym", czyli świątynią książąt oleśnickich, przy udziale których był rozbudowany. W XV w. w czasach Piastów oleśnickich stał się murowaną trójnawową bazyliką i w takim ogólnym kształcie (po rozbudowach) dotrwał do obecnych czasów.



Bryła kościoła powstałego za czasów książąt piastowskich


W 1495 r. staje się kościołem zamkowym Podiebradów ziębicko-oleśnickich, zamierzających uczynić z niego swoje mauzoleum. W tym celu rozbudowują kościół (ok. 1500-1510 r.), dodając m.in. dużą dwuprzęsłową kaplicę, która zapewne stanowiła kaplicę książęcą. W 1498 lub 1513 r. rozpoczęto pochówki w krypcie nazywanej współcześnie - Kryptą Podiebradów (w 2011 r. została otworzona i trwają jej badania). W 1538 r. kościół został przejęty przez protestantów. Następuje dalsza rozbudowa jego wyposażenia - powstają empory (1596-1607 r.), w roku 1605 - ambona, będąca zabytkiem klasy europejskiej. W 1621 r. zostaje podwyższona wieża kościelna. Po Podiebradach pozostały także inne znaczące zabytki w postaci nagrobków księcia Jerzego i Karola Krzysztofa oraz nagrobek tumbowy Jana Podiebrada i jego żony Krystyny Szydłowieckiej.


Wnętrze krypty Podiebradów (w trakcie porządkowania 2011 r.)



Ambona wybudowana
 w 1605 r.



Nagrobki księcia Karola Krzysztofa (z prawej) i Jerzego Podiebrada


Na emporach, ambonie, nagrobkach, ścianach kościoła znajdują się herby przypominające Podiebradów, ich genealogię i ponad 150 lat obecności w kościele zamkowym. Sławi ich również Biblioteka łańcuchowa, założona w 1594 r. przez Karola II, istniejąca w tym samym pomieszczeniu kościoła do dzisiaj.


Nagrobek tumbowy z herbami przodków


Księgi z łańcuchami.
Fot. E.Niczypor

Wirtembergowie po wojnie trzydziestoletniej odnowili kościół. Pamiątką po nich pozostał: piękny prospekt organowy wraz z chórem muzycznym (1686 r.); kaplica z kryptą Wirtembergów, dobudowana do południowej ściany prezbiterium (1700 r.), z 24 sarkofagami; ołtarz główny (1708 r.) oraz kopuła wieży kościelnej (1754 r.).


Prospekt organowy z chórem muzycznym



Kaplica Wirtembergów



Ołtarz główny


 

Kościół przetrwał szczęśliwie pożary nękające miasto, szczególnie ten z roku 1730, ale nie oparł się starzeniu konstrukcji. W roku 1905, w trakcie trwającej rozbudowy kościoła, nastąpiła katastrofa budowlana. W jej wyniku runęły sklepienia nawy głównej i południowej, niszcząc lub uszkadzając dużą część zabytkowego wyposażenia. Do 1907 r. opracowywano plany odbudowy i zbierano na ten cel pieniądze. Odbudowę i renowację wystroju wnętrza zakończono w 1910 r.


Kościół po katastrofie budowlanej


Po 1945 r. kościół stał się ponownie świątynią katolicką. Od 1990 r. z inicjatywy ks. infułata Władysława Ozimka, przy udziale konserwatora dzieł sztuki Wiesława Piechówki, prowadzone były w kościele prace renowacyjne. Ich założeniem było przywrócenie dawnej świetności kościoła, jego katolickiego ducha i odtworzenie założeń artystycznych dzieł, zdobiących jego ściany. W 1998 r. przyznano oleśnickiemu kościołowi pw. św. Jana Apostoła godność Bazyliki Mniejszej.

Marek Nienałtowski

Literatura:
1. Mrozowicz W., Wiszewski M. Oleśnica od czasów najdawniejszych po współczesność. Atut Wrocław 2006
2. Parafia św. Jana Apostoła w Oleśnicy. Konserwacja Kościołów. Praca zbiorowa pod red. ks. Władysława Ozimka. Oleśnica. 2009
3. www.olesnica.org


Historia
Strefa Miejska | Kontakt | Mapa Oleśnicy | BIP